Người cao tuổi (NCT) thường ốm đau do nhiều bệnh, cần uống nhiều thuốc. Thế giới đã đúc kết kinh nghiệm chăm sóc bồi dưỡng và sử dụng thuốc cho các cụ.
Người cao tuổi (NCT)
thường ốm đau do nhiều bệnh, cần uống nhiều thuốc. Thế giới đã đúc kết kinh
nghiệm chăm sóc bồi dưỡng và sử dụng thuốc cho các cụ. Bài báo này tóm tắt kinh
nghiệm tốt ở nước ngoài để nghiên cứu áp dụng.
Thực hiện chế độ dinh
dưỡng theo kiểu Địa Trung Hải.
Ai cũng biết nhân dân
các nước vùng Địa Trung Hải sống lâu và khỏe mạnh hơn so với các nước khác ở
châu Âu.
Theo công trình nghiên
cứu của các nước châu Âu trên 2.339 người khỏe mạnh, có tuổi thọ từ 70-90 (theo
dõi trong 10 năm), thì những người ăn theo chế độ Địa Trung Hải (thức ăn có tỷ
lệ acid béo có 1 liên kết đôi, ăn nhiều hoa quả, rau, ngũ cốc nguyên hạt, nhiều
cá, ít thịt), không hút thuốc lá (hoặc đã thôi không hút thuốc lá được 15 năm
trở lên), không uống nhiều rượu, vẫn tập thể dục (nhẹ nhàng như đi bộ mỗi ngày
1/2 giờ), có tỷ lệ tử vong về nhiều bệnh (tim mạch, động mạch vành, ung thư)
thấp hơn 50%, so với những người không theo cách sống này.
Các tác giả còn phân
tích kỹ hơn từng yếu tố làm giảm tỷ lệ tử vong:
- Chế độ dinh dưỡng
kiểu Địa Trung Hải làm giảm 23%.
- Không uống nhiều rượu
làm giảm 22%.
- Tập thể dục làm giảm
37%.
- Không hút thuốc lá
làm giảm 35%.
- Tuân theo tất cả các
chế độ trên, tỷ lệ tử vong có thể giảm tới 65%.
Công trình nghiên cứu
ở Ý còn cho biết: chế độ dinh dưỡng kiểu Địa Trung Hải làm giảm hội chứng
chuyển hóa (gồm các yếu tố béo phì, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp…) và nguy
cơ về tim mạch liên quan đến hội chứng này.
Trên nhóm 90 bệnh nhân
cao tuổi có hội chứng chuyển hóa và 90 bệnh nhân đối chứng có cùng hội chứng
đó, các nhà khoa học Ý theo dõi nhóm I dùng chế độ Địa Trung Hải, còn nhóm II
dùng khẩu phần bình thường, chỉ tránh các thói quen có hại. Sau 2 năm kết quả
như sau:
- Nhóm I còn 40 người
có hội chứng chuyển hóa.
- Nhóm II vẫn còn tới
78 người có hội chứng này.
Tránh dùng các thuốc
không thích hợp cho NCT.
Thông thường thuốc đều
có 2 mặt:
- Mặt tích cực là
phòng, chữa được bệnh.
- Các phản ứng phụ có
hại cho bệnh nhân (nhất là NCT, trẻ em và phụ nữ có thai).
Năm 1991, BS. Beers ở
Hoa Kỳ có nghiên cứu hàng chục ngàn hồ sơ của bệnh nhân được chữa theo chương
trình Medicare (có bảo hiểm sức khỏe do chính phủ liên bang tài trợ; NCT nằm
trong các Viện điều dưỡng thường có nhiều bệnh, dùng nhiều thuốc nên tai biến
cũng nhiều). BS. Beers đưa ra một danh sách thuốc coi như không thích hợp cho
NCT, danh sách này dựa trên 3 cơ chế:
Thuốc có tính đối
kháng cholin mạnh.
Như amitriptylin,
diphenhydramin để chống trầm cảm, an thần… ta biết là trí nhớ và khả năng nhận
biết của con người là do chất dẫn truyền acetyl cholin trong não điều khiển. NCT
thường có trí nhớ suy yếu hay bị bệnh sa sút trí tuệ (như bệnh Alzheimer), nên
cần uống thuốc kháng men cholinesteraza trong não để tăng mức acetylcholin. Nếu
NCT uống thuốc đối kháng tiết cholin mạnh, các cụ sẽ lại suy giảm khả năng nhận
biết và trí nhớ.
Thuốc có thời gian bán
thải dài.
Như chodiazepoxid là
thuốc an thần, gây ngủ, những thuốc này sẽ chuyển hóa qua pha I là oxy hóa
thành desmetyl, diazepam có thời gian bán thải 60-80 giờ, sau chuyển hóa lần
nữa thành oxazepam với thời gian bán thải 8 giờ, cuối cùng liên hợp với acid
glycorunic thành chất hòa tan được thải qua thận.
NCT thường bị suy yếu gan
thận nên tránh dùng những thuốc chuyển hóa bằng cách oxy hóa, vì khi phản ứng
chuyển hóa yếu đi, chất chuyển hóa còn hoạt chất sẽ tăng cao, làm bệnh nhân có
tuổi không còn sáng suốt đi làm việc.
Thuốc không chuyển hóa
bằng pha oxy hóa.
Nhưng vẫn có thời gian
bán thải dài (như thuốc clopropamid chữa bệnh đái tháo đường).
Danh sách này được BS.
Beers điều chỉnh thêm năm 1997, đến năm 2002 được 1 Hội đồng duyệt lại và cho
đăng trên báo Y học Jama của Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ, chia thành từng nhóm cụ
thể để hướng dẫn điều trị cho NCT ở các trung tâm điều dưỡng.
Trung tâm nào vi
phạm hướng dẫn trên có thể bị thu hồi giấy phép hoạt động và Medicare không
thanh toán chi phí theo bảo hiểm y tế.
(GS.TS. Nguyễn Khang)
Comments
Post a Comment