Đặc điểm về tâm sinh
lý của người cao tuổi (NCT) có nhiều thay đổi so với các lứa tuổi khác. Vì vậy,
việc hiểu biết về một số đặc điểm sinh - bệnh lý và những điểm đáng lưu ý khi
dùng thuốc cho những NCT là hết sức quan trọng.
Đặc
điểm về tâm sinh lý của người cao tuổi (NCT) có nhiều thay đổi so với các lứa
tuổi khác. Vì vậy, việc hiểu biết về một số đặc điểm sinh - bệnh lý và những
điểm đáng lưu ý khi dùng thuốc cho những NCT là hết sức quan trọng.
Những
đặc điểm.
Theo
thời gian, NCT suy giảm chức năng đáng kể ở một số cơ quan trong cơ thể, do vậy
dễ dẫn đến hiện tượng chậm đáp ứng với thuốc rồi lại đáp ứng mạnh (nghĩa là
liều điều trị rất gần với liều độc). NCT thường mắc nhiều bệnh phối hợp, dùng
thuốc điều trị bệnh này có thể làm nặng thêm bệnh kia. Hơn nữa, việc điều trị
nhiều loại bệnh sẽ đễ đến tương tác thuốc có hại.
Người cao tuổi không
nên dùng nhiều loại thuốc cùng lúc
Về hấp thu thuốc: bộ máy tiêu
hóa của NCT có nhiều thay đổi do giảm số lượng các tế bào hấp thu kèm theo giảm
nhu cầu động ruột cũng như giảm lượng máu tuần hoàn đến ruột dẫn đến việc hấp
thu trở nên khó khăn và chậm chạp hơn. Trong khi đó, thuốc lưu lại trên đường
tiêu hóa lâu hơn lại dễ gây nên các biến chứng trên đường tiêu hóa.
|
Chuyển
hóa thuốc ở người cao tuổi có nhiều khác biệt so người trẻ.
|
Về phân
phối thuốc: khối lượng các mô ở NCT giảm, khối lượng nước giảm mà khối lượng mỡ
nói chung lại tăng lên. Do vậy, các thuốc tan trong nước sẽ bị tăng nồng độ,
còn các thuốc tan trong mỡ bị chậm khởi đầu, nhưng lại tăng thời gian tác dụng
dễ dẫn đến tích lũy gây độc. Khi tuổi cao, loại protein chịu trách nhiệm vận
chuyển thuốc trong máu giảm xuống nên lượng thuốc lưu hành tự do trong cơ thể
sẽ tăng lên mà đây chính là dạng hoạt động của thuốc. Chính vì
vậy, cùng một liều sử dụng như người trẻ nhưng với NCT có thể gây tăng quá mức
tác dụng dẫn tới nhiều biến chứng.
Về
chuyển hóa và thải trừ thuốc: thuốc được thải trừ qua gan và
thận là chủ yếu, nhưng ở NCT, khối lượng gan và thận đều giảm; lượng máu đến
cũng giảm do vậy ảnh hưởng tới chuyển hóa thuốc; dễ dẫn đến tích lũy và gây
độc.
Nguyên
tắc dùng thuốc.
Việc
phòng bệnh và chữa bệnh có nhiều biện pháp khác nhau. Nếu dùng một phương pháp
nào đó có thể cho kết quả tốt mà không cần dùng thuốc thì đó là cách thức tốt
nhất. Hạn chế tối đa việc dùng thuốc cho NCT, tránh lạm dụng thuốc, nhất là các
thuốc được cho là “thuốc bổ”.
Dùng
thuốc càng ít càng tốt: nếu phải dùng thuốc thì dùng càng ít càng tốt, chọn các
loại thuốc ít độc và hiệu quả cao. Nên chọn phương thức, đường đưa thuốc vào cơ
thể an toàn nhất nhưng vẫn bảo đảm được sự hấp thu tốt và công hiệu. Song song
với việc lựa chọn những thuốc đặc hiệu trong điều trị thì việc lựa chọn những
thuốc có dạng dễ sử dụng là một việc làm cần lưu tâm. Độ tinh tường của mắt NCT bị giảm sút nên cần ưu tiên
những thuốc có nhãn to, rõ để người già dễ đọc, dễ lấy chính xác. Trong các
loại thuốc uống thì có lẽ những thuốc dạng viên là gây khó chịu nhất với NCT,
nhất là những viên thuốc đóng kích cỡ quá to vì chúng khó nuốt. Ưu tiên sử dụng
những thuốc dạng viên nhỏ hay dạng nước trong kê đơn điều trị.
Liều
dùng phải thích hợp với từng loại bệnh: và luôn luôn xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng
giữa lợi và hại; tương tác giữa các loại thuốc; chức năng gan - thận, không để
tình trạng chữa được bệnh này lại làm nặng thêm bệnh khác. Khi NCT cần sử
dụng thuốc trong một thời gian dài, phải thực hiện đầy đủ chế độ theo dõi, giám
sát, kiểm tra, đánh giá, nhận định kết quả điều trị theo từng thời gian, từng
giai đoạn và điều chỉnh liều lượng thuốc, loại thuốc cần thiết. Với các loại
thuốc phải dùng kéo dài, nếu có thể được nên có thời gian nghỉ thuốc xen kẽ để
tránh hiện tượng tích lũy thuốc.
Không
nên tự ý sử dụng thuốc bừa bãi: để phát huy cao nhất tác dụng điều trị của
thuốc và hạn chế thấp nhất tác dụng phụ do thuốc gây ra, NCT cần lưu ý không
nên tự ý sử dụng thuốc bừa bãi, tốt nhất hãy dùng thuốc theo sự chỉ định của
dược sĩ. Khi bác sĩ cho đơn thuốc, phải dùng đúng thuốc theo đơn. Không nên
nghe lời mách bảo, tìm đọc trong sách báo quảng cáo hoặc tự ý dùng thêm thuốc
khi chưa hỏi ý kiến của bác sĩ điều trị.
Gặp bác
sĩ khi có dấu hiệu bất thường: khi đang dùng thuốc, nếu thấy có những rối loạn,
những phản ứng bất thường, không nên tự ý bỏ, ngưng thuốc hoặc thay thế thuốc
khác mà nên trở lại khám bác sĩ đã chỉ định thuốc để bác sĩ cho hướng xử trí
thích hợp.
Theo
dõi và lưu ý một số rối loạn do thuốc gây ra: một số NCT có các triệu chứng
không điển hình của một bệnh lý nào đó. Nguyên nhân có thể do tuổi già nhưng
cũng có thể do thuốc gây ra. Cần theo dõi sát và lưu ý đặc biệt một số rối loạn
do thuốc gây ra như: lú lẫn, trầm uất, táo bón, tiêu tiểu không tự chủ, hạ
huyết áp tư thế đứng.
Không
nên để NCT tự dùng thuốc.
Nếu NCT
có nguy cơ bị sút giảm trí nhớ thì không nên để các cụ từ dùng thuốc mà cần có
người thân chăm lo, giữ và cho dùng thuốc theo giờ giấc quy định… Đã có trường
hợp các cụ ngộ độc thuốc vì không nhớ đã uống thuốc rồi và cứ uống thêm nhiều
lần nữa, hoặc có cụ uống thuốc loại dạng nhỏ giọt quá liều do đếm
sai.
BS. CAO THANH
NGỌC
Comments
Post a Comment