Đôi điều về bệnh lú lẫn Alzheimer"s.

(BS Nguyễn Thị Nhuận)

A. Những giai đoạn tiến triển của Alzheimer's

Bệnh lú lẫn Alzheimer's tiến triển rất chậm chạp. Sự nhận biết của bệnh nhân có thể giảm dần trong vòng 7 tới 10 năm. Cuối cùng tất cả các bộ phận sinh hoạt của óc như trí nhớ, cử động, ngôn ngữ, cách cư xử, sự phán đoán và óc suy luận trừu tượng đều bị ảnh hưởng. Bệnh Azheimer's thường được chia ra 3 giai đoạn.

 Tìm biết về 3 giai đoạn này có thể giúp bệnh nhân và gia đình chuẩn bị cách đối phó cho tương lai. Tuy nhiên, không hẳn là bệnh nhân nào cũng theo đúng những giai đoạn này hoặc có những triệu chứng giống nhau.

1. Giai đoạn nhẹ:

Bệnh nhân trong giai đoạn này thường giảm bớt trí nhớ, đôi khi không phán đoán sáng suốt và có sự thay đổi tính tình chút ít. Họ có thể giảm sự chú ý, và bỏ dở việc đang làm. Họ cũng không muốn thay đổi và ngại chuyện khó khăn và có thể bị đi lạc ngay cả ở những chỗ đã quen thuộc.

Người nào thì cũng có lúc quên một vài tiếng hay tên người trong lúc nói chuyện nhưng người bệnh lú lẫn thì quên nhiều hơn và càng ngày càng quên thêm. Họ có thể chế ra những chữ không đâu để thay thế. Họ sẽ tránh nói chuyện để khỏi mắc lỗi và càng ngày càng khép kín, nhất là trong những dịp phải giao thiệp xã hội hay phải suy nghĩ nhiều.

Bệnh nhân Alzheimer's có thể cất đồ vô những chỗ khác thường thí dụ như cất bóp vô tủ lạnh hay cho quần áo vô máy rửa chén. Họ có thể hỏi đi hỏi lại những câu hỏi và cất giữ những thứ vô giá trị. Khi mệt mỏi hoặc bực mình họ có thể nổi giận dữ dội dù thường ngày hiền lành.

2. Giai đoạn khá nặng.

Trong giai đoạn này, bệnh nhân không thể sắp xếp tư tưởng hay theo được những giải thích có tính lý luận cũng như không theo được những chỉ dẫn viết ra. Họ cần được giúp chọn quần áo mặc cho thích hợp với thời tiết hoặc sinh hoạt. Dần dần họ sẽ phải được giúp mặc quần áo vì họ có thể mặc đồ lót ra ngoài hay đi giầy nhầm chân. Họ cũng có thể đại tiểu tiện trong quần.

Trong giai đoạn này, người bệnh thường mất khả năng nhận diện người thân và bạn bè. Họ có thể nhầm lẫn cho con là bạn hay vợ chồng là người lạ. Họ lẩn không biết họ đang ở đâu và không biết ngày tháng. Họ quên địa chỉ hay số điện thoại của chính mình và dễ bị đi lạc vì không thể xét đoán biết mình đang ở đâu, do đó không thể để họ một mình mà phải có người trông nom trong giai đoạn này. Họ trở nên không yên, làm đi làm lại vài cử chỉ, nhất là về buổi chiều, hoặc nhắc đi nhắc lại một câu chuyện, một vài chữ hay cử động vô nghĩa, thí dụ như ngồi xé giấy.

Càng ngày họ càng không thể nói chuyện được với ai và dẫn đến những cử chỉ kỳ lạ như hoảng loạn, kết tội người khác ngoại tình hay ăn cắp.

Bứt rứt, giận dữ, khó chịu đưa tới chửi thề, đấm đá, đánh cắn, chụp giựt người khác hay la hét.

3. Giai đoạn nặng.

Trong giai đoạn này, người bệnh cần được giúp đỡ trong mọi mặt sinh sống. Họ không thể tự đi lại và sau cùng không thể ngồi được. Họ không biết tự đi vệ sinh, không nói rõ được. Họ không nhận biết người nhà. Họ dễ bị sặc vì khó nuốt và có thể từ chối ăn uống.

Bệnh sẽ kéo dài bao lâu?

Mực độ tiến triển của bệnh thay đổi tùy theo mỗi người. Một số người bệnh nặng khoảng năm năm sau khi được định bệnh. Những người khác có thể kéo dài 10 năm. Trung bình, người bệnh sống khoảng 8 tới 10 năm sau khi định bệnh. Một vài người sống lâu tới 20 năm. Đa số bệnh nhân không chết vì bệnh Alzheimer's mà chết vì những nguyên do khác như sưng phổi, nhiễm trùng đường tiểu hay biến chứng sau khi té.

B. Ngăn ngừa bệnh Alzheimer's: tập thể dục là cách tốt nhất.

Một báo cáo gần đây nhất của Hội bệnh Alzheimer's tiên đoán là 10 triệu người Mỹ thế hệ baby boomer tức sinh ra sau thế chiến thứ 2 sẽ bị bệnh Alzheimer's (tức tỉ lệ 1/8) khiến những người trong lứa tuổi này thấy lo sợ không ít. Hiện nay đã có vài loại thuốc làm bệnh chậm tiến triển nhưng con đường tìm ra thuốc chữa hãy còn rất gian nan. Trong lúc chờ đợi thuốc chữa bệnh, chúng ta hãy nghe các nhà nghiên cứu nói về kết quả của họ.

Càng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy vận động thân thể mỗi ngày không những chỉ có tác dụng tốt lên hệ tim mạch và giữ cho khỏi lên cân quá nhiều mà còn có thể ngăn ngừa chứng bệnh lú lẫn quái ác. Những nghiên cứu trên dân số cho thấy tập thể dục mỗi ngày sao cho nhịp tim tăng lên trong ít nhất 30 phút có thể làm giảm nguy cơ bị bệnh.

Trong một nghiên cứu trên chuột, người ta thấy vận động thân thể có vẻ như ngăn chận được những thay đổi của óc đưa tới bệnh Alzheimer's .

Một nghiên cứu có tính chất quan sát về liên hệ giữa vận động với hoạt động của trí óc trên 6000 phụ nữ từ 65 trở lên trong vòng 8 năm, cho thấy những phụ nữ thường xuyên tập thể dục ít bị sút giảm trí óc như những phụ nữ thụ động.

Một nghiên cứu khác tại viện đại học Chicago được thực hiện trên những con chuột đã được nuôi sao cho óc bị những mảng giống như óc bệnh lú lẫn. Một số chuột được cho vận động thường xuyên, số còn lại không được vận động. Óc của những con chuột vận động nhiều có từ 50 đến 80% ít mảng plaque gây bệnh hơn những con thụ động. Chuột vận động cũng tiết ra nhiều chất phân hóa tố chống tạo ra plaque.
Họ kết luận: “Vận động thân thể thường xuyên có lẽ là cách tốt nhất để ngừa bệnh Alzheimers, tốt hơn cả thuốc men, vận dụng trí óc hay thuốc bổ và ăn uống kiêng cữ.

C. Cách nói chuyện với bệnh nhân Alzheimer's.

Bệnh nhân Alzheimers thường dần dần mất khả năng đối thoại khiến người nói chuyện với họ không hiểu nổi họ đang nghĩ gì, nói gì. Do đó, nói chuyện với người bệnh là việc rất khó, chúng ta nên tìm hiểu rõ để bớt được sự bực dọc cho mình và cho họ.

Tiến triển của bệnh:

Những tuyến đường thần kinh trong óc của người bệnh Alzheimer thường bị phá hủy khiến họ không nhớ và không còn hiểu những chữ thường dùng nữa. Họ có thể cảm tưởng như biết chữ đó, có sẵn trên đầu lưỡi nhưng không thể nói ra, vì thế họ rất bực dọc.
Họ có thể dùng một chữ khác để thay thế chữ định nói dù ý nghĩa khác hẳn. Hay họ có thể chế ra một chữ mới để thế chữ họ định nói. Họ cũng có thể như bị kẹt vô một cái rãnh trên máy hát, nhắc đi nhắc lại mãi một câu hỏi.

Người bệnh Alzheimer's cũng có thể

•  Bị mất dòng suy nghĩ
•  Vật lộn với cấu trúc của câu, chữ cho có nghĩa
•  Cần thêm thời gian để hiểu bạn muốn nói gì
•  Chửi thề hay nói lỗ mãng 

Phải làm sao?

•  Hiểu người bệnh. Hiểu rằng họ không cố tình làm như vậy.
•  Cho họ thấy mình chú ý tới họ. Nhìn thẳng vào mắt họ và luôn ở gần bên để người bệnh biết là bạn đang lắng nghe và muốn hiểu họ.
•  Không nói chuyện ở chỗ đông người và nhiều tiếng động
•  Dùng chữ đơn giản, câu ngắn. Tránh nói những câu phức tạp hay đưa lời chỉ dẫn. Khi cần, nói chậm và chia thành từng đoạn một. Đưa ra quá nhiều giai đoạn cùng lúc sẽ làm bệnh nhân rối loạn thêm.
•  Không ngắt câu bệnh nhân có thể cần nhiều phút để trả lời. Không phê bình, vội vã, sửa lỗi họ, cãi nhau với họ.
•  Đưa ra vật dụng hay hình ảnh rõ ràng khi nói. Thí dụ dẫn họ đến cầu tiêu để hỏi họ cần đi hay không.
•  Không cãi nhau với người bệnh. Họ đã mất khả năng lý luận và phán đoán, do đó cố chứng minh họ sai chỉ là việc không tưởng, làm cả hai cùng tức giận.
•  Giữ bình tĩnh và thư giãn. Dù bực tức, bạn nên giữ giọng hòa nhã, bình tĩnh. Nếu lời nói và giọng nói không đi đôi với nhau, bệnh nhân sẽ khó hiểu. Giọng nói, cử chỉ của bệnh nhân nhiều khi nói lên nhiều hơn chính tiếng nói của bạn.

Bốn triệu chứng cơ bản của bệnh Alzheimer

Hầu hết chúng ta đều nghĩ dấu hiệu rõ nhất của bệnh Alzheimer là mất trí nhớ nhưng một nghiên cứu mới đây cảnh báo rằng không phải là như vậy. Trong thực tế, bệnh Alzheimer có rất nhiều triệu chứng khác nhau

Do không biết hết những triệu chứng của bệnh, nhiều người bị bệnh thì không được chẩn đoán trong khi nhiều người có những dấu hiệu của bệnh chưa rõ ràng đã đi thử nghiệm lâm sàng.

Nghiên cứu mới nhất từ trường Đại học về Thần kinh học Nhận thức Northwestern và Trung tâm Điều trị bệnh Alzheimer là một sự nỗ lực nhằm thay đổi những định kiến của chúng ta.

Tiến sĩ Emily Rogalski nói: “Chúng tôi muốn mô tả những triệu chứng này để nâng cao nhận thức về đặc điểm của não và các đặc điểm lâm sàng sớm của bệnh mất ngôn ngữ tiến triển để phát triển các số liệu chứng minh cho sự bao gồm các xét nghiệm của họ trong các thử nghiệm lâm sàng, nhằm mục tiêu đến bệnh Alzheimer". "Những triệu chứng này thường bị loại trừ bởi vì họ không bị mất trí nhớ, nhưng họ cùng bị bệnh Alzheimer, nguyên nhân gây ra các triệu chứng đó”.

Theo Tiến sĩ Rogalski, các triệu chứng của bệnh Alzheimer phụ thuộc vào phần bị ảnh hưởng của não. Và bác sĩ không thể biết chắc chắn bệnh của bệnh nhân bắt nguồn từ đâu cho đến sau khi chết và khám nghiệm tử thi. Tuy nhiên, có một số triệu chứng chủ yếu của bệnh mất ngôn ngữ tiến triển mà chúng ta không thể ngay lập tức nhận ra:

Sự tự tin bất thường

Thứ nhất, thiếu sự kiềm chế. Đây có thể là dấu hiệu cho nhiều loại bệnh Alzheimer, bao gồm bệnh mất ngôn ngữ tiến triển. Tiến sĩ Rogalski đưa ra ví dụ: “Một người rất nhút nhát có thể đi đến chỗ cô nhân viên cửa hàng tạp hóa - một người hoàn toàn xa lạ và cố gắng ôm hay hôn cô ta".

Vấn đề về ngôn ngữ

Dấu hiệu này được thấy rõ nhất ở những bệnh nhân mất ngôn ngữ tiến triển - một hình thức đặc biệt của bệnh mất trí nhớ gây ra sự suy giảm trong khả năng xử lý ngôn ngữ và lời nói. Bệnh nhân có thể nói chậm hoặc nhát ngừng, giảm vốn từ vựng, và nói nhầm (nói “xoong” thay vì “thìa”).

Khó khăn về ngôn ngữ viết

Một người, bình thường có thể không gặp vấn đề gì với ngôn ngữ, bỗng nhiên trở nên khó khăn với việc này. Họ cũng có thể gặp khó khăn về văn phong, ví dụ như viết một tấm séc hoặc ký thẻ.

Khó khăn về đọc hiểu ngôn ngữ

Người bệnh khó có thể hiểu được các câu từ đầu đến cuối, hoặc một đoạn văn đầy đủ. Để tìm ra những triệu chứng chặt chẽ hơn, nhóm nghiên cứu tại Đại học Northwestern đã theo dõi một nhóm người chủ yếu bị bệnh mất ngôn ngữ tiến triển. Bệnh này có thể do bệnh Alzheimer hoặc một bệnh thoái hóa thần kinh di truyền khác được gọi là thoái hóa thùy trước thái dương.

Alzheimer là do tích tụ mảng bám dạng tinh bột trong não (ảnh)

Các nhà nghiên cứu đã sử dụng hình ảnh chụp xạ hình cắt lớp chất tinh bột trong não để xác định liệu Alzheimer có phải là nguyên nhân gây mất ngôn ngữ tiến triển của bệnh nhân hay không. Sau đó, họ quan sát tất cả các triệu chứng của họ nhằm vạch ra cách thức bệnh biểu hiện. Họ cho biết: đây là một bước quan trọng, để nâng cao nhận thức về các triệu chứng khác nhau mà bệnh Alzheimer có thể có. 

Tuy nhiên, các dấu hiệu vẫn có thể dễ dàng bị bỏ qua, và chụp xạ hình cắt lớp chất tinh bột trong não là cách chắc chắn nhất để có được chẩn đoán chính xác. Họ hy vọng sắp tới những máy quét này - và các công nghệ khác - có thể được phát triển để đạt được những chẩn đoán chính xác hơn.

(Theo Dailymails)